Machaut komt uit een oevreboek van Guillaume de Machaut

Cantilena-stijl

Ontwikkeld door Guillaume de Machaut in de veertiende eeuw.

Ooit gehoord van de cantilena-stijl? Dit is een stijl die ontwikkeld is door Machaut (1300-1377). Machaut wat een groot componist uit de renaissance en heeft vele werken nagelaten, die gelukkig ook zijn overgeleverd. 

Zijn cantilena-stijl wordt gekenmerkt door een voornamelijk driestemmige zetting. De cantus is de bovenste stem en heeft, zoals we dat nu omschrijven, de solopartij. Deze heeft de belangrijkste melodische elementen. De overige twee partijen zijn de tenor en de contratenor. 

Machaut gebruikte deze stijl in meerdere genres, waaronder virelais en rondeaus, maar ook in ballades notées. Deze 42 ballades zijn een-, twee-, drie of vierstemmig. Een ballade bestaat uit 3 of 4 strofen. De opbouw van stukken is AABC. Ofwel, de eerste twee regels hebben dezelfde melodie, maar hebben vaak net iets andere einden. De derde en de vierde regel hebben net weer een andere melodie. Maar het is niet ongebruikelijk dan de eindes dan weer leken op de eerste regels. Overigens is C te zien als een refrein, zoals we dat heden ten dage kennen.

Omdat de vorm lijkt op dat van de minnesingers, AAB, stelt Grout/Palisca (2008) dat Machauts ballades, in ieder geval ten dele is toe te kennen aan het nalatenschap van de trouvères. Ook in de Franse chansons is de vorm AAB terug te vinden. Deze vrij simpele vorm van teksten en melodie ligt dus gemakkelijk in het oor van het volk in West-Europa. 

In de vijftiende eeuw kwam deze stijl nog meer in zwang. Hij werd gebruikt in motetten en kwam zelfs terug in delen van de mis. Uiteindelijk is het min of meer terug te vinden in de Fauxbourdon stijl van de vijftiende eeuw. Het grote verschil is echter dat de tenor nu gekoppeld wordt aan de cantus. Zij vormen samen een soort van duet. Dit was de opmaat naar een meer homogene muziek die zou volgen. De cantilenastijl uit de veertiende eeuw bestond uit meer een solo partij en de tenor en contratenor waren geheel apart. 

Titelafbeelding afkomstig van Wikipedia, maar is afkomstig uit een bundel over Guillaume de Machaut. Het is een miniatuur uit een werk dat dateert van 1584.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *