Friesche lust-hof bladmuziek

Muziekdrukkunst in Amsterdam

Tijdens mijn studie heb ik een pad boekwetenschap gevolgd. Erg interessant en ook leuk om te zien dat we in Amsterdam best een cultuur hadden, waarbinnen je anoniem teksten kon drukken die niet geheel gewaardeerd werden door de heersende overheid. Maar het werd gedoogd.

Later, tijdens het opzetten van een nieuwe cursus, kwam ik erachter dat (voor mij) bijzonder genoeg de muziekdrukkunst in Amsterdam achterbleef ten op zicht van de rest van de wereld. Er zijn meerdere liedboeken gedrukt, maar er zijn er uit de eerste helft maar enkelen die ook
gedrukte bladmuziek hebben. Voor zo ver ik kon vinden was dat in 1621, Friesche Lust-hof, een liedboekje over de liefde en aanverwante onderwerpen. In 1627 volgde Amsterdamsche Pegasus. En dat terwijl de eerste gedrukte muziekboeken al rond 1500 werden vervaardigd, zie het artikel over Petrucci. Dus waarom duurde het nou zo lang meer dan 130 jaar, voordat een boek in Amsterdam (en Nederland) gedrukt werd met bladmuziek.

Tijdens zo’n kom je erachter dat er nog veel meer met muziek in de 17e eeuw aan de hand is. Zoals Natascha Veldhorst aangeeft blijkt dat er wel een muziekcultuur was, maar daar officieel niet van gesproken mocht worden. De geschiedenis van opera heeft veel meer aandacht gekregen dan toneelmuziek. En in Amsterdam en de lage landen kwam de opera later op gang dan in de rest van de wereld. Er zou pas sprake geweest zijn van een ontwikkelde muziektheatercultuur als er ook een operatraditie ontwikkeld was. Dat was in Nederland veel later dan bijvoorbeeld in Italië. Daarnaast is de operacultuur nooit zo stevig ontwikkelt als in het land van de opera’s. En dat terwijl de muziekcultuur in Amsterdam wel goed aanwezig was, maar dus meer op het toneel.

Überhaupt werd er weinig genoteerd over muziek. Zo zijn er werken van de toneelstukken te vinden. Maar de aanwijzingen voor de musici zijn zeer beperkt of eigenlijk niet aanwezig. Maar via redenatie en indirect bewijs, komen we er echt wel. Zo zijn er rekeningen teruggevonden waarom vele musici staan genoteerd, samen met hun salaris. Dus muziek was er wel degelijk.

Maar waarom wijkt bijvoorbeeld een Sweelinck uit naar Antwerpen om zijn muziekwerk te laten drukken? Waarom is de eerste liedbundel pas in 1621 gedrukt met bladmuziek? In een land zoals Nederland met vooruitgang, gedoogbeleid, grote handel en een sterk economsiche groei vind ik dat best vreemd

Nu is het pas zo dat Amsterdam pas zo’n 350 jaar oud is. Antwerpen is veel ouder. De ontwikkeling van de stad neemt al grote ontwikkelingen toe. Wel is bekend dat Jacob Corneliszsoon van Oostsaenen zijn atelier had op de Kalverstraat in Amsterdam. Hij leefde rond 1500. Dus waarom geen drukkerij voor bladmuziek?

De echte economische groei kwam pas in de 17e eeuw met de komst van de VOC. En dus waren er veel meer mensen die boekjes konden betalen. Het geld nam toe. Daarvoor was het een luxe.

Veldhorst geeft ook nog een andere reden. De drukkers zelf bevonden zich ook op de stoel van uitgever. En zo zouden zij een flinke hand gehad hebben in wat er gedrukt werd en wat niet. Uitgever Jacob van der Burgh kreeg het verzoek een bundel voor P.C. Hooft te drukken. Hooft was naast zijn eigen beroep als dichter, ook verzamelaar van gedichten en liederen. Hij had een bundel voor ogen die rijkelijk versierd was, en ook bladmuziek bevatte. Van der Burgh reageerde afwijzend. De gedichten van Hooft zouden geen allure nodig hebben, en daarnaast kon niemand muziek lezen. Dus waarom zou je het drukken? Tevens, de melodie was toch al bekend onder het volk, nog een reden om het niet af te drukken. Uiteindelijk is de bundel in 1636 dus zonder illustratie en muzieknotatie uitgegeven.

Ook vermoed ik nog een andere reden. Ons Hollanders ‘bennen sunig’. Ofwel, de Hollandse zuinigheid zal ook zeker een rol gespeeld hebben. Papier is duur en bladmuziek vult veel papier op. De liedteksten werden ook heel dicht op elkaar gedrukt. Het einde van een textuele regel, was niet het einde van de gedrukte regel. Zo kun je hieronder zien dat het einde van een versregel aangegeven werd met ‘//’.

Amoreus lietboeck Pater
Aemstelredams amoreus lietboeck

Dus de muziekdrukkunst kwam in Nederland veel later op gang, voornamelijk op basis van economische redenen. Niet heel gek, maar wel opvallend.

Bronnen:
Natascha Veldhorst – De perfecte verleiding, 2004, Amsterdam University Press

Natascha Veldhorst – Zingend door het leven, 2009, Amsterdam University Press
Titelafbeelding is een bladzij uit de Friesche Lust-hof, IMSLP

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *