primitieve muziek

Onderzoek naar de primitieve muziek

Muziek van voor de oudheid.

Op dit moment lees ik het geschiedenisboek van Curt Sachs (1881 – 1959), Geschiedenis van de muziek. De versie die ik heb is de tiende, bijgewerkte druk uit 1991. De eerste druk is in 1959 gemaakt. Ofwel, het boek wat ik lees is niet nieuw. Sterker nog, het heeft de omslag in musicologisch onderzoek in de jaren 1980 gemist. Vandaar dat Otto Hamburg besloten heeft er na het overlijden van Sachs toevoegingen te maken in latere edities, over de muziek die in de jaren erna gemaakt zijn.

Dit artikel schaar ik onder de oudheid. Er zullen niet veel artikels volgen over de primitieve muziek. Aangezien het vastleggen van muziek pas in de middeleeuwen is ontstaan, zul je begrijpen dat de uitvoeringspraktijk, melodielijnen en alle verwante elementen van de muziek uit de tijd ervoor lastiger is vast te stellen. Dus vandaar onder oudheid, maar dat verder terzijde.

Indiana Jones

Tijdens de opleiding muziekwetenschappen heb ik, als ik het me goed herinner, in het eerste jaar een filmpje gezien waarin onderzoek werd gedaan naar muziek bij de primitieven. Ik was dat allang weer vergeten, totdat ik het onderdeel las, het eerste hoofdstuk, over muziek bij de primitieven. Daar las ik over hoe er onderzoek gedaan werd en toen bedacht ik me inderdaad dat mensen in Indiana Jones achtige kleding op zoek gingen naar primitieve stammen elders op de wereld. Deze primitieven zouden vrijwel geïsoleerd van de wereld moeten leven, om enige muzikale feiten vast te kunnen stellen. De antropologische methode noemt Sachs dat. Je moet je er dan wel bewust van zijn dat de stammen mogelijk muzikaal invloed hebben gehad van buitenaf, door andere bezoekers. Denk hierbij aan Columbus en zijn reis naar het nieuwe Amerika. Ongetwijfeld heeft hij de muziek uit de renaissance meegenomen en ten gehore gebracht aan de inheemse stammen.

Sachs kwam ook met een andere term voor deze manier van wetenschap beoefenen, vergelijke muziekwetenschap en gespecificeerd op deze antropologische tak van de muziekwetenschap bedacht hij etnomusicologie. En zo is deze tak van de muziekwetenschappen ontstaan en heeft het gelijk een naam gekregen.

primitieve muziekZo is er al vastgesteld dat wel strijkinstrumenten gevonden zijn, die uit de tijd voor de oudheid komen. Klik hier voor wat meer informatie over de geschiedenis van muzikale bogen met snaren. Er is een tekening gevonden in de Trois Frères grot in Frankrijk, waar een man verkleed met een stierenkop en stierenvel staat afgebeeld. Hij zou een snaarinstrument bespelen. Het is echter ook aannemelijk dat een fluit of neusfluit kan zijn, zoals anderen beschrijven. Sachs stelt wel vast dat snaarinstrumenten erg dicht bij de melodie zouden kunnen komen. En aangezien de primitieve mens daar de stem al voor had, vindt hij het logisch dat zo’n instrument niet verder is ontwikkeld dan hoogstens een paar snaren. En dit is ook terug te zien bij nog levende primitieve stammen. Zij gebruiken hun stem voor muziek, maar hebben vrijwel geen instrumenten. Er is een stam in Afrika die wel een een-snarig instrument gebruikt. De mond wordt dan als klankkast gebruikt en hij slaat met een stok op de snaar.

Dr. Heinz Werner

Een van die entomusicologische onderzoekers is dr. Heinz Werner. Eerst onderzoek hij hoe peuters en kleuters in Europese gebieden zongen. Dat was voornamelijk een eentonig gezang van twee, drie of vier tonen. Daarna ging hij met zijn fonograaf de primitieve stammen op bezoek in die eerder genoemde Indiana Jones kledij en deed het vergelijkende onderzoek. Wat bleek, de primitieve kinderen vertoonden dezelfde muzikale uitingen. Hij heeft het volgende precies vastgesteld:

‘Evenals bij deze laatsten blijkt ook hier dat in het verloop der verdere ontwikkeling de neiging bestaat om te dalen, wanneer de omvang van een opwaartse kwart is bereikt.’ –  Sachs, Geschiedenis van de muziek, p. 13.

Meer hierover kun je lezen in Heinz Werner and Developmental Science, een duur boek op bol.com. Gelukkig staat het gedeelte hierover op books.google.com, op pagina 89 van het boek.

Onderscheid primitieve muziek

Sachs onderscheid twee soorten primitieve muziek, logogenisch en pathogenisch. Logogenische muziek is muziek waarbij het woord centraal staat en was een eentonig gezang. Pathogenische muziek had minder aandacht voor het woord, er was meer aandacht voor het vrijlaten van ingehouden emoties, spanningen en krachten. Voeg deze twee soorten samen en er ontstaat melogenische muziek. Het woord staat centraal maar dat wordt dan wel op een vurige manier ten gehore gebracht. Ik moet hierbij denken aan de eerste voorloper van  opera, waarbij er heel veel emoties worden getoond en vaak nogal krachtig ten gehore worden gebracht.

Liefs van Ivette

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *